دکتر سید مصطفی رضوی رئيس مركز نوسازي و تحول اداري وزارت امور اقتصاد و دارایی؛
عدم توانايي در استفاده از ابزارهاي الکترونيکي، نظام الکترونيکي را به ابزاري لوکس تبديل خواهد کرد.
دولت الکترونيکي به معناي اطلاع رساني و خدمات رساني به موقع، دقيق و کارا در 24 ساعت شبانه روز، 7 روز هفته و تمامي روزهاي سال از طريق وسايل ارتباطي گوناگون مانند تلفن و اينترنت است.
دولت الکترونيکي بايد کمک رسان و اهرمي براي ارتقاي سطح خدمات باشد که براي اين منظور بايد راهکارهايي چون ساده سازي نحوه ارايه خدمات به مشتريان و تسهيل دسترسي به آنها، بهبود کارايي و اثربخشي دولت از طريق حذف لايه ها و سطوح مديريتي، تسهيل دسترسي مشتريان به اطلاعات از اين طريق که مشتري مداري جايگزين بوروکراسي اداري شود، بهبود وضعيت پاسخگويي به مشتريان و تضمين پاسخگويي در خصوص نيازهاي آنها و ساده سازي فرآيندهاي کسب و کار مؤسسات، کاهش هزينه ها از طريق يکپارچه سازي و حذف سيستم هاي زايد را در دستور کار خود قرار دهد.
دولت الکترونيک زمينه ساز هوشمندسازي سازمان ها است که در اين راستا وزارتخانه هاي مختلف اقدامات مهمي را اجرايي کردند که يکي از اين نهادها که گام هايي در زمينه اجرايي کردن نظام الکترونيکي برداشته است، وزارت اقتصاد و دارايي است.
دکتر سيد مصطفي رضوي رئيس مركز نوسازي و تحول اداري وزارت اقتصاد، خزانه داري الکترونيکي، تبادل داده ها و اطلاعات و مکاتبات و توانمند سازي نيروي انساني را از اقدامات اين وزارتخانه در حوزه اجرايي کردن نظام اداري الکترونيکي ذکر کرد و در عين حال يادآور شد که اگر نيروي انساني قادر به استفاده از ابزارهاي الکترونيکي نباشد، توسعه نظام اداري الکترونيک و فناوري اطلاعات در دستگاه ها تبديل به ابزاري لوکس خواهد شد.
در ادامه مصاحبه دکتر رضوي آورده شده است که با هم مي خوانيم:
شبکه خبری دولت الکترونیک- به نظر شما نظام اداري الکترونيکي تا چه اندازه مي تواند در ارائه خدمات به جامعه مفيد باشد؟
نظام اداري الکترونيک با توجه به شرايط دنيا يک انتخاب نيست بلکه يک ضرورت است؛ شرايط به سمتي پيش مي رود که به اجبار ناچار هستيم ارائه خدمات الکترونيک را داشته باشيم. در کشور آنچه تا کنون در اين زمينه رخ داده است از آنچه که انتظار من بوده بيشتر است اگر چه با دنيا فاصله داريم. در برخي جاها نياز است يک نسل بگذرد تا فرهنگ نظام اداري الکترونيکي نهادينه شود که در نهايت اتفاق خواهد افتاد.
شبکه خبری دولت الکترونیک- از نظر شما وزارت اقتصاد چه ميزان آمادگي براي توسعه خدمات و نظام الکترونيکي دارد؟
از آنجايي که ساختار وزارت اقتصاد يک ساختار قديمي دارد از اين رو يک فرهنگ با ثبات از گذشته در آن متداول است که اين فرهنگ انعطاف وزارتخانه را براي دريافت خدمات الکترونيک و يا ارائه خدمات الکترونيک «کند» مي کند ولي با توجه به مطالبات و انتظارات جامعه لازم است نظام اداري الکترونيکي در وزارت اقتصاد توسعه يابد.
اولين قانون تأسيس وزارتخانه مدرن مربوط در سال 1285 بوده است و وزارت اقتصاد به عنوان مادر بسياري از وزارتخانه ها و سازمان ها بايد به اين سمت حرکت مي کرد. از سوي ديگر توسعه IT نيازمند تحول فرهنگي است و اين امر در وزارت اقتصاد به سادگي انجام نميشود.
توسعه فناوري اطلاعات در اين وزارتخانه بسيار مهم است و بايد شکل بگيرد؛ چرا که بسياري از مخاطبين و ذي نفعان از وزارت اقتصاد انتظار اين خدمات را دارند و از سوي ديگر پيچيدگي مسائل در جامعه سبب مي شود بسياري از تصميم گيري ها بدون استفاده از تکنولوژي اطلاعات مقدور نباشد.
از اين رو سياستگذاران در حوزه اقتصاد ناچار هستند از اين تکنولوژي استفاده کنند. اين امر همه حوزه هاي مربوط به وزارت اقتصاد و سازمان هاي تابعه همانند سازمان امور مالياتي و گمرک را تحت تأثير قرار داده است.
شبکه خبری دولت الکترونیک- در حال حاضر چه برنامه هايي براي توسعه يک سازمان هوشمند در نظر گرفته شده است؟
مرکز نوسازي و تحول اداري وزارت اقتصاد در تلاش است تا با کمک ساير بخش هاي وزارتخانه در جهت هوشمندسازي اقدامات مربوط گامهايي را بردارد.
با بررسيهاي انجام شده در واحدهاي تابعه اين وزارتخانه چون گمرک، ماليات، سازمان اوراق بهادار و بورس فاصله زيادي تا وضعيت مطلوب داريم و اميدواريم در چند قالب اين کار را انجام دهيم که يکي از آنها سند راهبردي براي وزارت اقتصاد است که در اين سند تنظيم شده است.
علاوه بر آن يکسري مأمويت ها براي وزارتخانه تعريف شده است و در چارچوب اين مأموريت ها يکسري برنامه هاي بلند مدت و عملياتي تهيه شده است و در اين ميان نقش ما ديدباني فعاليت هاي واحدهاي مختلف است.
مرکز نوسازي و تحول اداري بنا دارد که از طريق پايش اجراي برنامه بتواند سير تحول را در وزارتخانه دنبال کند. برنامه تحول وزارت اقتصاد به تأييد وزير و شوراي معاونين وزارتخانه رسيده است و اميدواريم زمينه اي براي انتظام امور باشد.
شبکه خبری دولت الکترونیک- لطفاً توضيحاتي درباره جزئيات اين برنامه بفرمائيد؟
در گام نخست اقدام به تعريف مجموعه پروژه هاي حوزه فناوري اطلاعات در قالب تدوين سند راهبردي بر اساس انتظارات و نيازهاي واحدهاي تابعه اين وزارتخانه شد. در اين سند موضوعاتي چون رسيدن به اهداف و الزامات حوزه فناوري اطلاعات ترسيم شده است.
علاوه بر آن سعي شده است که برنامه هاي وزراتخانه در قالب 7 اولويت راهبردي چون «افزايش توان ثروت آفريني کشور»، «تأمين مالي پايدار دولت و کاهش اتکا به درآمدهاي نفتي»، «يکپارچه سازي سامانه هاي اطلاعاتي مديريتي و عملياتي، «افزايش مشارکت موثر در سياستگذاري و قانون گذاري»، «توسعه هدفمند سرمايه انساني و سازماني»، «افزايش هم افزايي درون سازماني و همکاري هاي فراسازماني» و «افزايش شفافيت» در جهت ايجاد اصلاحات ساختاري و نهادي با محوريت پايداري در شفافيت و انضباط مالي حرکت کند.
اين اولويتها بر اساس اسناد بالادستي وزارتخانه و برنامه هاي دولت استخراج شده است و از آنجايي که در آينده نقش وزارت اقتصاد پر رنگ تر خواهد شد از اين رو از مسائلي که در اين وزارتخانه مورد توجه قرار دارد اين است در ميان واحدهاي تابعه يکپارچگي ايجاد کنيم.
به طور مثال در حوزه تبادل اطلاعات يکپارچگي در تبادل اطلاعات بين واحدهاي مختلف وزارتخانه وجود ندارد، به عبارت ديگر داده ها و اطلاعاتي که در اختيار واحدهاي مختلف وزارتخانه وجود دارد و مي تواند مورد نياز واحدهاي ديگر باشد در وزارت خانه به خوبي مبادله نمي شود ضمن آنکه داده هاي گمرک براي ماليات، داده هاي مالياتي براي بيمه و داده هاي بيمه براي بورس به خوبي مبادله نميشود و اين اطلاعات در يک پردازش سيستماتيک در تصميم گيري هاي اقتصادي قرار نمي گيرد.
اين در حالي است که با توسعه امکان تبادل اطلاعات، واحدهاي مختلف اين وزارتخانه ميتوانند از يکديگر اطلاعات توليد شده را براي انجام وظايف خود و کمک به تصميم گيري هاي کلان اقتصادي در سطح کشور دريافت کنند.
شبکه خبری دولت الکترونیک- با توجه به ساختار قديمي اين وزارتخانه به نظر شما در چه مدت به اين هدف دست خواهيد يافت؟
استفاده از خدمات الکترونيکي موجب افزايش شفافيت مالي مي شود و سيستم مالياتي را بهتر و عادلانه تر و اصولي تر خواهد کرد از اين رو دستيابي به اين هدف آغاز شده است و دائماً در حال توسعه خواهد بود و موضوعي نيست که بتوان براي آن پاياني يافت.
با اقداماتي که در زمينه توسعه نظام الکترونيکي در اين وزارتخانه آغاز شده است تاکنون موردي وجود نداشته که بخواهيم به آن برسيم و در آن نقطه متوقف شويم.
در حوزه گمرک نوع ارتباطات ما با کشورهاي ديگر به ما مي گويد ما چه اندازه مي توانيم در مورد تبادلات گمرکي ساده سازي کنيم از اين رو ايجاد تحول با استفاده از فناوري اطلاعات در سازمانهاي مختلف اين وزارتخانه براي رسيدن به اهداف مورد نظر در دستور کار ما قرار دارد.
از سوي ديگر واحدهاي اين وزارتخانه از لحاظ توسعه فناوري اطلاعات در خود يک نوع رفتار ندارند؛ به گونه اي که در گمرک توفيقات خوبي در اين زمينه داشته ايم. در سازمان بورس به دليل اينکه يک سازمان جوان است و تغييرات را بهتر مي تواند بپذيرد تحولات بهتري ايجاد شده است. در سازمان ماليات نيز به دليل گستردگي و وسعت برنامه تحولي در حوزه فناوري اطلاعات يا نظام جامع مالياتي با مشکلات و موانع بيشتري روبه رو هستيم.
شبکه خبری دولت الکترونیک- با چه اهرم هايي قرار است مأموريت هاي مورد نظر را اجرايي کنيد؟
در برنامه واحدهاي مختلف يکسري اهداف و اقدامات کمي براي آنها منظور شده است. از اين رو وصول به اهداف و ميزان و چگونگي رسيدن به اين اهداف تا حد زيادي قابل ارزيابي است؛ اين ارزيابي از طريق اطلاعات ارائه شده از سوي واحدها و نظام مانيتورينگ و کنترل آنها صورت مي گيرد.
در اين ديده باني با راه اندازي سامانه اي مسائل واحدها در تحقق اهداف شناسايي مي شوند و گاهي اين اهداف مورد اصلاح و بازبيني و توسعه قرار مي گيرد و زماني ممکن است به اين اهداف از طريق کنترل هاي مستقيم موردي اضافه شود.
در آينده نزديک با تدوين برنامه ششم مواجه هستيم؛ ازاين رو ما بايد اهداف خود را ارزيابي کنيم و نقش اين وزارتخانه را بر مبناي اسناد بالادستي کشور در برنامه ششم ترسيم کنيم.
شبکه خبری دولت الکترونیک- فناوري اطلاعات تا چه اندازه مي تواند اين وزارتخانه را در رسيدن به اهداف مورد نظر ياري کند؟
تصميم گيري هاي اقتصادي بدون رصد کردن اطلاعات روزمره، هفتگي، ماهانه و سالانه در بخش هاي مختلف مقدور نيست؛ تصميم گيري هاي اقتصادي يک کار علمي است که با دريافت و پردازش اطلاعات از بخش هاي مختلف کشور صورت مي گيرد.
تبعاً اگر ما نتوانيم از تکنولوژي اطلاعات به خوبي استفاده کنيم نمي توانيم اين داده ها و اطلاعات مختلف را به خوبي کنار هم قرار دهيم و از آنها استفاده کنيم؛ هيچ تصميم اقتصادي در شرايط کشور وجود ندارد که صدمات زيادي ايجاد نکند و در عين حال هيچ تصميم اقتصادي وجود ندارد که بهره هاي قابل توجهي نداشته باشد.
اينکه حد بهينه تصميم گيري اقتصادي کجا است و بر مبناي شاخص هاي مختلف چگونه مي شود آثار مثبت و منفي هر تصميم اقتصادي را ارزيابي کرد با توجه به تعدد و پيچيدگي متغيرهاي محيطي کار بسيار دشواري است.
متغيرهاي مختلف با هم وابستگي دارند و در نتيجه اگر به خوبي رصد نشوند هيچ تصميم گيري اقتصادي قابل ارزيابي نخواهد بود؛ مطمئن باشيد دولت هيچ کاري در حوزه اقتصاد نمي تواند انجام دهد مگر اين که هم منافع و هم مضراتش را ارزيابي کند و اينها را با هم مقايسه کند و به بهترين تصميم برسد.
تصميم گيري اقتصادي بدون اطلاعاتي که وزارت نيرو، وزارت کشاورزي، وزارت نفت و … دارند، مقدور نيست؛ از اين رو فناوري اطلاعات مي تواند در جمع آوري داده ها و اطلاعات و پردازش آنها وزارت اقتصاد و دولت را در تصميم سازي هاي بعدي ياري کند که بخشي از اطلاعات در داخل خود وزارت اقتصاد وجود دارد.
شبکه خبری دولت الکترونیک- براي ايجاد سازمان هوشمند چه گام هاي مؤثري برداشته شده است؟
هر برنامه تحولي در ابتدا با نيروي انساني متحول شکل مي گيرد؛ چرا که مشکلات و مسائلي موجود در سازمان ها زاييده تفکرات نيروي انساني موجود است؛ بنابراين اگر تحول در حوزه منابع انساني شکل نگيرد تبعاً هيچ برنامه تحولي اجرا نمي شود.
در اين راستا از جمله اقداماتي که در حوزه اجراي سند راهبردي در دستور کار داريم توانمند سازي مجموعه وزارتخانه براي اجراي برنامه راهبردي است؛ اين امر ممکن است با اصلاحات ساختاري قرين باشد، ممکن است با جذب منابع انساني جديد همراه شود و يا ممکن است با ارائه برنامه هاي آموزشي براي نيروهاي انساني موجود همراه باشد.
در حال حاضر سرمايه انساني بسيار عظيمي در اين وزارتخانه داريم که يک فرهنگ سازماني قوي از گذشته به همراه دارند و اگر نتوانيم به اين سرمايه ها به خوبي بپردازيم نه تنها برنامه هاي تحولي شکل خواهد گرفت بلکه آنچه که اتفاق افتاده مي افتد به فراموشي سپرده مي شوند.
ما سعي داريم با ارزيابي هايي که از مديران، کارشناسان، سازمان ها و نقش آنها مي شود، سند راهبردي را باز تعريف کنيم و در مواردي که سند راهبردي به خوبي نتواند نقش را ايفا کند به اصلاح آن بپردازيم به نحوي که بتوان تحولات سازماني را اجرايي کرد.
شبکه خبری دولت الکترونیک- از نظر شما شاخص هاي سازمان هوشمند چيست؟
يک سازمان هوشمند سازماني است که خود و محيطش را به خوبي بشناسد و قابليت انعطاف، مقاومت و تغيير در برابر تحولات محيطي را داشته باش و به خوبي محيط را رديابي و ديدباني کند و بتواند جايگاه خود را در تحولات پيچيده محيطي به خوبي پيدا کند.
در گذشته وقتي يک مجموعه سازماني را براي يک واحدي طراحي مي کرديم اميدوار بوديم ساليان دراز اين مجموعه در صورتي که به خوبي طراحي شود، بتواند مايه آرامش سازمان باشد؛ در حالي که امروزه نمي شود چنين وضعيتي را براي سازماني پيش بيني کرد.
بهترين ساختار يا مجموعه ايي که براي يک سازمان طراحي شود ممکن است در فاصله زماني کوتاه نياز به اصلاح و بازبيني داشته باشد؛ يک سازمان هوشمند سازماني است که اين شرايط را به خوبي بفهمد و پايداري خود را در مديريت تغيير شناسايي کند.
شبکه خبری دولت الکترونیک- در اين سازمان هوشمند فناوري اطلاعات چه نقشي ايفا مي کند؟
فناوري اطلاعات يکي از حوزه هاي مهمي است که مي تواند به هوشمندي سازماني منجر شود در صورتي که در يک سازمان آمادگي و بلوغ لازم را نداشته باشد نه تنها فناوري اطلاعات بلکه سرمايه انساني و انعطاف پذيري سازمان نيز کمک زيادي به آنها نخواهد کرد ضمن آنکه فناوري اطلاعات ابزاري لوکس جلوه خواهد کرد.
جوان بودن جامعه ايران، توسعه فناوري اطلاعات را در سازمان ها گريز ناپذير کرده است از اين رو مديراني که نتوانند اين فناوري را در حيطه کاري خود کاربردي کننده به سرعت حذف مي شوند. فناوري اطلاعات تبعا در توسعه هوشمندي سازمان، شناخت محيط، ارزيابي داخلي سازمان و حتي شبيه سازي تحولات داخل يا خارج سازمان کاربردهاي بسياري دارد.
شبکه خبری دولت الکترونیک- شاخص ترين اقداماتي که در حوزه الکترونيک انجام داديد چه بوده است؟
در حوزه ماليات راه رفته بسيار زياد است البته راه نرفته بسياري نيز هم وجود دارد؛ تا کنون فرهنگ پرداخت ماليات در کشور جا نيفتاده است و بخش عمده اي از ماليات ها، ماليات هايي است که از حقوق بگيران دريافت مي شود؛ چرا که نظام اين کار در بين مشاغل فراهم نيست؛ به طور مثال صندوق پرداخت الکترونيکي نداريم؛ اين چيزي نيست که مستقيماً از سوي سازمان امور مالياتي مشکل باشد؛ بايد تحولي در حوزه تجارت در کل کشور رخ دهد.
از سوي ديگر گام هاي بزرگي در بورس از لحاظ فناوري اطلاعات پيشرفته برداشته شده است چرا که اصولاً نوع مخاطبين آن گروه هايي هستند که اين تحولات را به خوبي مي فهمند و نسبت به آن همراهي دارند وحتي اجبار مي کنند فناوري اطلاعات در بورس توسعه پيدا کند.
در 6 تا 8 ماه گذشته مکاتبات ساده اداري بين واحدهاي تابع اين وزارتخانه کاغذي ردوبدل مي شود در حالي که ما انتظار داريم که «ديتا» بين واحدها تبادل شود که در اين زمينه نيز گام هايي برداشته شده است.
اقدام مهم ديگر در زمينه «خزانه داري الکترونيک» است که بر اين اساس برخي از روش هاي کار ما در حوزه خزانه به کمک سيستم هاي الکترونيک اجرايي مي شود ولي سيستم هاي متفرقه که در اين حوزه کاربردي شده با هم هم آوايي ندارند بنابراين در حوزه خزانه کار بسيار بزرگي در حال انجام است؛ چند سال طول مي کشد تا اين مجموعه شکل بگيرد.
در دوره اي که فناوري اطلاعات توسعه پيدا کرده است ديگر پردازش دستي اطلاعات براي تصميم گيري يک کار عقب افتاده است؛ به طور مثال در حوزه اموال دولتي اتفاق تازه اي در حال رخ دادن است و هماهنگي هايي با سازمان مديريت در اين زمينه صورت گرفت.
وزارت اقتصاد متولي امور شرکت هاي دولتي است وليکن هنوز نظام درستي براي کسب اطلاعات از شرکت هاي دولت نداريم.
اين کارها دستي يا با سيستم هاي کامپيوتري ضعيف انجام مي شود؛ بايد اين اوامر در مجموعه وزارتخانه توسعه يابد؛ امسال در حوزه نرم افزار 28 پروژه و در حوزه اقتصاد 20 پروژه داريم، مجموعا 48 پروژه در حوزه توسعه داريم که همه در راستاي سند راهبردي تعريف شده است.
شبکه خبری دولت الکترونیک- در کنفرانس نظام اداري الکترونيکي که قرار است با حضور تمام دستگاه هاي اجرايي باشد، بفرمائيد چه راهکارهايي را مي توان پيشنهاد داد تا دستاوردهاي اين کنفرانس در دستگاه هاي مختلف اجرايي شود؟
اينکه دنيا در کاربردي کردن اين فناوري به کجا مي رود و چه تجاربي را به دست آورده اند از نکات مهمي است که مي توان در اين کنفرانس به آن توجه کرد.
خوشبختانه ما به خوبي مي توانيم شرايط خارج از کشور را ببينيم و رصد کنيم و بسياري از آنها ممکن است راه آينده ما باشد از سوي ديگر سازمان هاي موفقي در پياده سازي فناوري اطلاعات در کشور داريم که اتفاقاتي که در چنين سازمان هايي افتاده است مي تواند مطلب يا بحث خوبي براي اين کنفرانس باشد.
اگر بخواهم در قالب يک جمله محدود بگويم انتقال تجارب خارج از کشور و بهره برداري از تجارب و ظرفيت هاي داخل کشور و ارائه آنها در کنفرانس مي تواند يک امتياز براي کنفرانس باشد.
شبکه خبری دولت الکترونیک- نقش وزارت اقتصاد و دارايي در اين زمينه چيست؟
ما در برخي سازمان هاي تابع خود تجارب خوبي در فناوري اطلاعات داريم. در مرکز تحول اداري وزارت اقتصاد هم اقدامات خوبي در حوزه توسعه فناوري اطلاعات افتاده است که اين اقدامات ناشي از اين است که انتظارات مديران به تدريج از تکنولوژي اطلاعات اضافه شده است. اين امر ما را ناچار مي کند فناوري اطلاعات را توسعه دهيم. دراين راستا وزارت اقتصاد مي تواند اين تجارب را در کنفرانس در بخش هاي مختلف عرضه کند. ما مي توانيم کارشناسان حوزه تحول اين وزارتخانه را درگير اين کنفرانس کنيم.
کنفرانس ها محل ارائه يافته هاي پژوهشي هستند گاهي اوقات کنفرانسها با شکل ديگري تشکيل مي شوند که نتايج يافته هاي پژوهشي به طور طبيعي در آنها ارائه نمي شود، چرا که مخاطبين به درستي تعريف نمي شوند و ارائه ها و سخنراني ها بر مبناي نيازها و انتظارات مخاطبين نيست.
کنفرانس ها بيشتر يک هم آيي بين يکسري گروه ها است؛ اين اگر در کنفرانس ها شکل گيرد قاعدتاً توفيقات کنفرانس را کاهش مي دهد.
شبکه خبری دولت الکترونیک- از وقتي که در اختيار خوانندگان فهيم شبکه خبری دولت الکترونیک قرار داديد کمال تشکر را داريم.
